Rozwód czy separacja – co wybrać? 

Małżeństwa chcąc się rozejść, mają coraz większy dylemat w jaki sposób to uczynić. Mogą zdecydować się na rozwód lub złożyć wniosek o separację formalną. Może się wydawać, że są to identyczne rozwiązania, jednak tylko pozornie, ponieważ każda wywołuje inne skutki prawne. Warto więc się dobrze zastanowić nad tym, które rozwiązanie będzie bardziej odpowiednie. Pytanie brzmi zatem: rozwód czy separacja – co wybrać?

Zacznijmy od wyjaśnienia, czym dokładnie jest rozwód, a czym separacja.

Czym jest rozwód?

Rozwód to inaczej rozwiązanie małżeństwa przez sąd. Małżonkowie wracają do stanu wolnego i ustają między nimi wszelkie więzy prawne. Sąd w wyroku rozwodowym orzeka o rozwiązaniu związku małżeńskiego oraz o innych istotnych kwestiach prawnych. 

Jakie są przesłanki rozwodu?

Przesłanki rozwodu możemy podzielić na pozytywne i negatywne. Mają one charakter bezwzględny i nie ma od nich wyjątków. 

Do przesłanek pozytywnych zaliczamy trwały i zupełny rozkład pożycia małżeńskiego. Małżonkowie mogą wspólnie oświadczyć, że takowy rozkład nastąpił, natomiast sąd może samodzielnie to zbadać i potwierdzić. Zupełność rozkładu pożycia polega na ustaniu wszystkich więzi – fizycznych, duchowych i ekonomicznych.

Najłatwiej jest je udowodnić, gdy małżonkowie mieszkają oddzielnie, nie utrzymują relacji i osobno prowadzą gospodarstwa domowe. Do orzeczenia rozwodu musi być spełniona przesłanka trwałości. Sąd biorąc pod uwagę okoliczności, wie, że małżonkowie nie wrócą do siebie. 

Do negatywnych przesłanek zaliczamy natomiast:

  • Dobro małoletnich dzieci – sąd nie orzeknie rozwodu, gdy dobro wspólnych małoletnich dzieci miałoby ucierpieć. W niektórych przypadkach, sąd może skorzystać z opinii biegłego psychologa lub wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez kuratora sądowego. Zakończenie małżeństwa jest trudnym procesem dla małżonków, a dzieci dotyka jeszcze bardziej.
  • Sprzeczność z zasadami współżycia społecznego –  w kwestiach moralnych wszystko zależy od oceny sądu. Może zdarzyć się sytuacja, że jeden z małżonków ciężko zachorował, a drugi chce się rozwieść z tego powodu. W takiej sprawie sąd najprawdopodobniej nie orzeknie rozwodu.
  • Jeśli rozwodu żąda wyłącznie winny małżonek, a drugi odmawia rozwodu – małżonek, który doprowadził do rozpadu związku, nie powinien wywodzić z tego faktu korzystnych skutków prawnych w postaci żądania rozwiązania małżeństwa. 

Jakie są skutki rozwodu? 

Wśród skutków spowodowanych rozwodem można wskazać:

  • powstanie rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami,
  • wyłączenie dziedziczenia ustawowego,
  • ustanie domniemania pochodzenia dziecka od męża matki,
  • powstanie obowiązku alimentacyjnego względem wspólnych małoletnich dzieci (czasem także między małżonkami),
  • potrzebę ustalenia władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi,
  • potrzebę ustalenia kontaktach z dziećmi,
  • ustalenie korzystania z wspólnego mieszkania.

Kiedy sąd orzeka rozwód?

Aby dowiedzieć się kiedy sąd powinien orzec rozwód, zachęcamy do zapoznania się z moim poprzednim artykułem:

Czym jest separacja? 

Separacja jest faktycznym lub formalnym stanem w małżeństwie polegającym na rozkładzie pożycia. Nie rozwiązuje ona związku małżeńskiego. Można powiedzieć, że jest swojego rodzaju „przerwą” w małżeństwie. W każdej chwili można ją znieść i powrócić do „klasycznego” małżeństwa.

Wyróżniamy dwa rodzaje separacji: 

  1. Separacja formalna, która jest orzekana przez sąd na wniosek jednego lub dwóch małżonków. Może zostać w każdej chwili zniesiona.Wówczas ustają wszystkie jej skutki oraz małżonkowie wracają do wcześniejszego pożycia małżeńskiego. Dlatego, można stwierdzić, że separacja jest stanem odwracalnym. Jeśli małżonkowie zechcą wrócić do siebie to wystarczy przeprowadzić procedurę jej zniesienia, czyli złożyć wniosek do sądu.
  2. Separacja faktyczna, która ma miejsce, gdy małżonkowie decydują się żyć oddzielnie. Mimo tego nie podejmują jednak żadnych formalnych kroków. Mogą potrzebować przerwy np. po zdradzie i chcą przemyśleć swój związek przez kilka tygodni. Taka separacja nie wywołuje żadnych skutków prawnych.

Jakie są przesłanki separacji?

Przesłanką konieczną do orzeczenia separacji jest zupełny rozkład pożycia małżonków. Jest to całkowite ustanie więzi duchowych, fizycznych i ekonomicznych. Inaczej mówiąc, w praktyce przestają żyć wspólnie.

Aby orzec separację nie jest jednak konieczny trwały rozkład (tak jak w przypadku rozwodu). Wiąże się to z faktem, że separacja z założenia nie kończy małżeństwa. Jest to czas w którym małżonkowie mogą uporządkować swoją relację i zdecydować czy chcą być dalej w związku małżeńskim. 

Czy są negatywne przesłanki separacji?

Kodeks rodzinny i opiekuńczy reguluje dwie przesłanki, które wyłączają możliwość orzeczenia separacji tzw. przesłanki negatywne. Mimo zupełnego rozkładu pożycia sąd nie orzeknie separacji jeśli:

  1. miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci – tak jak w przypadku rozwodu, sąd porównuje hipotetyczną sytuację dzieci przed i po orzeknięciu separacji,
  2. byłoby to sprzeczne z zasadami współżycia społecznego – związane jest to z zapewnieniem drugiemu małżonkowi szczególnej ochrony. Jeśli jest on chory i potrzebuje stałej pomocy, to sąd nie orzeknie separacji, gdyż byłoby to sprzeczne z moralnymi i etycznymi zasadami funkcjonującymi w społeczeństwie. 

Kiedy sąd orzeka separację?

Orzeczenie separacji możliwe jest wyłącznie z inicjatywy małżonków. W toku postępowania, sąd będzie badał czy między małżonkami nastąpił zupełny rozkład pożycia oraz czy nie zachodzą przesłanki negatywne.

Separacje najcześciej wybierają małżeństwa, gdzie jedna strona chce się rozejść, a druga nie jest tego pewna. Dlatego, separację można potraktować jako „przerwę” dla małżonków, którzy decydują się sprawdzić, jak będzie wyglądało ich życie osobno.

Na separację często decydują się pary, które zaniedbywały dotychczas swój związek. Życie osobno, przez jakiś czas pozwoli im na poukładanie sobie wielu spraw i przemyślenie przyszłości swojej relacji. Po takiej przerwie, łatwiej jest małżonkom stwierdzić, czy rozwód jest aby na pewno dla nich odpowiednim rozwiązaniem. 

Inną kwestią są dzieci. Małżeństwa, które posiadają dzieci często nie chcą się rozchodzić od razu. Dlatego wolą zdecydować się na separację faktyczną, a w niektórych przypadkach formalną. 

Jakie są różnice między rozwodem a separacją?

Z pozoru separacja jest bardzo zbliżona do rozwodu. Małżonkowie się rozchodzą i nie przebywają ze sobą, a postępowania w sądzie o ustanowienie separacji lub orzeczenie rozwodu są do siebie szczególnie podobne. Mimo to jednak, warto podkreślić kilka znaczących różnic:

  1. Po pierwsze separacja nie powoduje ustania małżeństwa. Małżonkowie nadal pozostają małżeństwem i nie mogą zawrzeć innego związku. W przypadku rozwodu, związek małżeński ustaje i byli małżonkowie mogą zawrzeć nowy związek małżeński.
  2. Brak powrotu do nazwiska. Po rozwodzie wielu małżonków wraca do korzystania z poprzedniego nazwiska. Z reguły są to kobiety, które wracają do noszenia nazwiska panieńskiego. Niestety w przypadku separacji nie ma takiej możliwości. Małżonkowie przez cały okres trwania separacji zostają przy nazwisku, które zdecydowali się nosić po zawarciu związku małżeńskiego.
  3. Obowiązek wzajemnej pomocy – w przypadku separacji małżeństwo trwa nadal, dlatego ze względów słuszności są oni zobowiązani między innymi do wzajemnego wspierania się. Ustaje jedynie część obowiązków małżeńskich, jak np. wspólne pożycie. Z kolei w przypadku rozwodu, ustają wszystkie obowiązki i prawa małżeńskie.

Podsumowanie 

Separacja można określić jako stan przejściowy i próbę dla małżonków, czy rzeczywiście chcą się rozejść na stałe, czy jednak wolą pozostać małżeństwem. Separacja jest zdecydowanie mniej znanym rozwiązaniem, dlatego jednak większość osób decyduje się na wszczęcie postępowań o rozwód.  Warto jednak znać wszystkie możliwe rozwiązania, by móc wybór to najbardziej odpowiednie. Wybór z pewnością nie jest prosty i zależy od tego, czy małżonkowie chcą rozejść się na dobre, czy może upływie określonego czasu dać sobie ponownie szansę.